Калі я дарасту, мне ўспомніцца Алесь Разанаў

Пра Паэта можна гаварыць шмат. Але Паэт быў — і ён застаецца. Сёння мне хочацца сказаць пра чалавека. Пра чалавека, чый зямны шлях, на вялікі жаль, скончыўся.

Крысціна Бандурына і Алесь Разанаў, філфак ГДУ імя Ф. Скарыны, 2014 год

Крысціна Бандурына і Алесь Разанаў, філфак ГДУ імя Ф. Скарыны, 2014 год


Наша свядомасць уладкаваная так, што мы жывём, не адчуваючы часу. Руціна — звыклы стан душы, і засяроджанасць на моманце, на імгненні — талент асобных, асаблівых людзей: пісьменнікаў і паэтаў, мастакоў і скульптараў, музыкаў, — людзей творчых, здольных размаўляць з самім Часам на адным ім зразумелай мове.

У шэрасці будняў яны не заўважаюцца, іх прысутнасць побач — нешта звыклае, тое, што мы маем як дадзенасць, час ад часу толькі гледзячы на іх тым самым адзіўленнем, якое прыдумаў Шклоўскі, каб мы маглі спыняцца і заўважаць сябе ў моманце. Яны і сыходзяць большасцю сваёй незаўважна, але, калі гэта здараецца, пустэча іх месцаў адчуваецца з асаблівай тугою.

Я не ведала Алеся Сцяпанавіча. Напэўна, мала хто ўвогуле можа гэтым пахваліцца — сапраўдным веданнем Паэта. Я не ведала і яго тэкстаў — так, каб магла сказаць, што разумею іх. Мне не хапае глыбіні, мудрасці і жыццёвага шляху, каб ахапіць розумам і, што яшчэ больш важна, душою яго паэзію. Але, як гэта часта здараецца з няўмелым чытачом, яна кранае — чапляе нешта невядомае мне пакуль унутры, тое, што яшчэ вырасце, і аформіцца, і назавецца звыклымі ці не вельмі словамі, і, можа быць, у тую самую хвіліну, калі я дарасту, мне ўспомніцца Алесь Разанаў.

Пра Паэта можна гаварыць шмат. Але Паэт быў — і ён застаецца. Сёння мне хочацца сказаць пра чалавека. Пра чалавека, чый зямны шлях, на вялікі жаль, скончыўся.

Мы не цэнім тое, што маем, і пачынаем разумець сапраўды кошт рэчаў, з’яў, людзей, толькі калі страчваем іх. Я не была знаёмая з Алесем Сцяпанавічам, але ўпэўненая, што сёння мы страцілі ўнікальнага чалавека — чалавека, які, як ніхто іншы, адчуваў словы і ведаў цану кожнаму з іх, ведаў іх сілу, валодаў ёю і мог ёю кіраваць. Яго талент быў настолькі рэдкім, што, падазраю, калі Алесь Сцяпанавіч і меў спадзеў на разуменне, то толькі тут — у адзінай кропцы зямнога шару пад назвай Беларусь.

Сёння ў лепшы свет сышоў чалавек, дзякуючы якому наша мова назаўжды застанецца помнікам беларускай душы.

Светлая памяць Алесю Сцяпанавічу.

 

Спарышы 

Бы дрэва, што мае адно карэнне, а дзве паставы, я — спарышы. 

Той свет i гэты з’ядноўваюцца ўва мне, знаходзяць смерць i жыццё ўва мне ўвасабленне. 

З дня ў дзень, з году ў год, з веку ў век збіраюся з тайнаю моцай, каб калі-небудзь абвергнуць сваё існаванне, адолець дваістасць i стаць насампраўдзе сабой. 

На запытанні «Чаму?» i «Навошта?», з якімі скіроўваюся ўвышыню, вяртаецца мой адгалосак — рэха і, доўга вандруючы ў пространі між спарышоў, знікае. 

Я ведаю: гэтак, як ёсць, не павінна быць. 

Але гэтак ё с ц ь. 

 

Палёт 

Дакуль мне яшчэ трываць? 

Птах, з якім я лячу праз імглістую бездань часу, з няволі — у вызваленне, са скрухі — у радасць, з цемры — у светлыню, паварочвае да мяне галаву i кажа:

датуль, пакуль хопіць часу,

датуль, пакуль хопіць цябе самога,

датуль, пакуль хопіць нас...

 

Я кармлю птаха сваім целам,

паю сваёю крывёю

i перастаю ўжо адрозніваць, дзе ён, а дзе я, а дзе час...

 

Усё загойваецца на мне мае цела,

усё аджывае ўва мне мая кроў,

усё патрабуе птах сабе новай ежы,

 

i ўсё доўжыцца праз стагоддзі наш нерухомы палёт. 

 

Сляпы мастак 

Трымаючыся за платы, спатыкаючыся аб

каменне, правальваючыся ў свежа насыпаныя

магілы сваіх сяброў, ён ідзе ў той даўні, далёкі,

вясновы сад, што некалі цвіў ад зямлі да неба i

прысвячаў яго ў неўміручасць i ў якім ён, яму

здаецца, нешта забыў.

 

З таго, што ён маляваў, паўставалі карціны,

што мелі свае памеры, попыт i кошт, аднак ён сам

маляваў не ix, а тое, што запыняла ўвагу i

падавала голас i чаго ён дарэшты не мог убачыць

i зразумець.

 

Белае бегла ў свет i вабіла за сабою, чорнае

моўчкі малілася каля сцяны, чырвонае ўрушва-

лася ва ўчынкі, жоўтае жала з'яву, зялёнае слу-

хала казку, блакітнае абяцала, сіняе спраўджвала

сны.

 

I хоць ніколі потым ён больш не быў у садзе,

сад незаўважна заўсёды стаяў у яго за вачамі,

нібы ён сам быў адно адмысловай прыладай, як

пэндзаль ці фарбы, a маляваў насампраўдзе сад.

 

Ён ідзе тым, што здзейснілася, i невідуш-

часць знаходзіць дарогу, што скончылася, а

прыйдзе — паўстане між дрэў, i дрэвы абступяць

яго, як сябры, i нейчыя рукі спагадна ў рукі яму

давацьмуць спелыя, пахкія, шчодрыя падарункі -

плады.

 

 

Надзея, якая не мае патрэбы ў абгрунтаванні

 

Мусім тлумачыць усім i сабе таксама, што азначаюць нашыя словы, i прыкладаць ix да нейкай, схаванай у памяці, меркі, каб ім вярнуць першаісны змест.

 

Мы на паверхні з'яваў: усё, чым былі мы істотныя, засталося ў пластах глыбіні, i хоць мы не вандроўнікі, мы ўсё адно ў выгнанні, i забароны кіруюць намі, з дня ў дзень прывучаючы нас зразумець ізасвоіць, што дазваляецца нам, што — не...

 

Цьмяныя нашы мэты, і, асягаючы ix, пярэчым шчырым сваім памкненням: усё-ткі мы трацім усякі раз болей, чым здольны набыць.

 

Мы ў спрэчцы з сабой.

Але, быццам багіня кранае рукой за касмык валасоў, незаўважна для ўсіх астатніх, угневанага Ахіла, нас раптам кранае спакой —

i мы пазіраем з надзеяй, якая не мае патрэбы ў абгрунтаванні, у тое, што мае быць.

 



Хочаце ведаць больш? Сачыце за нашымі публікацыямі ў Telegram і Facebook!

Больш цікавага на «Новым Часе»: